15 DZIEŃ WOJNY POLSKO-UKRAIŃSKIEJ. Czy Adam Łada-Bieńkowski znał nazwę wzniesienia Wydmy Łuże, na którym został zastrzelony? Nie miało to już większego znaczenia. Przed nim był las, piach i miejsce przygotowane na zbiorową mogiłę. Za plecami – niemieccy egzekutorzy.
Co myśli człowiek w takiej chwili? Modli się, błaga o litość i pyta „dlaczego”? Adam Łada-Bieńkowski był doświadczonym żołnierzem, dlatego zdawał sobie sprawę z tego, co go czeka już wtedy, gdy z samego rana został zabrany z Pawiaka razem z innymi 38 osobami. A może w takim momencie całe życie przebiega jeszcze raz w umyśle w przyspieszonym tempie? Jak film. Klatka po klatce. Jeżeli tak, to w tym filmie musiał pojawić się 15 listopada 1918 roku. To było we Lwowie. Adam Łada-Bieńkowski miał wtedy 26 lat i dowodził pododcinkiem Szkoły Kadeckiej – jednym z najważniejszych punktów polskiej obrony miasta.
Odcinek miał około 1,5 kilometra długości, a Bieńkowski dysponował zaledwie 70–90 ludźmi. Naprzeciwko przygotowywały się do natarcia trzy kompanie wojsk ukraińskich. Ale najpierw odezwała się artyleria. Do ostrzału dołączyły też miotacze min. Potem ruszyła piechota. Gdyby Ukraińcom udało się przełamać pozycje przy Szkole Kadeckiej, mogliby wyjść na tyły polskiego I Odcinka. Dla obrony tej części Lwowa mogłoby to oznaczać prawdziwą katastrofę.
Pierwszy szturm został zatrzymany. Potem przyszedł następny. I jeszcze jeden. 15 listopada Ukraińcy trzykrotnie próbowali zdobyć Szkołę Kadecką. Za każdym razem zatrzymywali ich polscy obrońcy i ich celny ogień karabinów maszynowych. Oficjalny komunikat polskiej Naczelnej Komendy mówił o ciężkich stratach napastników.
Bieńkowski miał jedno zadanie: utrzymać linię. I utrzymał. Tyle że bitwa nie skończyła się po zapadnięciu zmroku. Ukraińcy ponawiali ataki przez noc z 15 na 16 listopada, a następnie również przed południem 16 listopada. W kolejnym komunikacie polska Naczelna Komenda wymieniła dowódcę Szkoły Kadeckiej z nazwiska. Ataki zostały odparte „dzięki postawie załogi szkoły, a zwłaszcza jej komendanta por. Bieńkowskiego”.
Ale nawet wtedy nie był to koniec. 17 listopada Ukraińcy uderzyli ponownie. Tym razem atak poprzedziło około dwugodzinne przygotowanie artyleryjskie. I znów pojawił się Bieńkowski. Tyle że teraz nie ograniczył się do obrony. Poprowadził kontratak. Polacy ruszyli naprzód, wyparli przeciwnika i przesunęli linię frontu przed Szkołę Kadecką. Dla Bieńkowskiego nie była to zresztą przypadkowa placówka. To właśnie on kilka dni wcześniej, 3 listopada, objął ją na rozkaz polskiej Naczelnej Komendy. Według jednego z wczesnych opisów pierwszą akcję przeprowadziła garstka siedmiu legionistów, zdobywając dziesięć karabinów i inną broń.
Szkoła Kadecka na ustach całego Lwowa
Od tamtej chwili potężny gmach Szkoły Kadeckiej stał się jedną z najważniejszych polskich redut na południowo-zachodnim krańcu Lwowa. Adam Łada-Bieńkowski przeżył walki o miasto. Dwa lata później znów poszedł na wojnę. Podczas wojny polsko-bolszewickiej był już rotmistrzem. Dowodził I dywizjonem 214. Pułku Ułanów Armii Ochotniczej, a jesienią 1920 roku przejął dowództwo całego pułku. Potem przyszło zupełnie inne życie. Odszedł z czynnej służby. Zajmował się przemysłem drzewnym i publicystyką. Działał społecznie, był związany z harcerstwem, angażował się w pomoc bezrobotnym.
Przeniósł się do Warszawy. I właśnie tutaj dopadła go następna wojna. W 1942 roku Niemcy go aresztowali. Trafił na Pawiak. 15 października 1942 roku, niemal dokładnie 24 lata po walkach o Lwów, Adam Łada-Bieńkowski został wywieziony razem z grupą więźniów na Wydmy Łuże w Puszczy Kampinoskiej. Tego dnia Niemcy zamordowali tam 39 więźniów Pawiaka – 36 mężczyzn i 3 kobiety. Był to element niemieckiego odwetu po przeprowadzonej tydzień wcześniej przez Armię Krajową operacji „Wieniec”.
W nocy z 7 na 8 października 1942 roku patrole minerskie AK wysadziły tory na kilku liniach kolejowych prowadzących do Warszawy. Celem było sparaliżowanie warszawskiego węzła kolejowego i zakłócenie niemieckich transportów na front wschodni. Akcja się udała. Za jej sukces Niemcy kazali zapłacić ludziom, którzy nie mieli z nią nic wspólnego. Jednym z nich był Adam Łada-Bieńkowski. Człowiek, którego nazwisko polska komenda zapisała już w listopadzie 1918 roku jako jednego z tych, dzięki którym nie padła Szkoła Kadecka.
Pamiętajmy o polskim Lwowie i jego obrońcach.
15 XI 1918

