14 DZIEŃ WOJNY POLSKO-UKRAIŃSKIEJ. Mieli na głowach charakterystyczne futrzane czapy. Przyjechali z Ukrainy Naddnieprzańskiej. Było ich zaledwie kilkudziesięciu, ale w polskiej części Lwowa szybko zaczęły krążyć pogłoski, że nadchodzą całe oddziały Kozaków. 13 listopada 1918 roku na lwowskie Podzamcze przybył Kozacki Oddział im. Iwana Gonty pod dowództwem 25-letniego Andrija Dołuda. Już sama nazwa mogła robić wrażenie. Iwan Gonta był jednym z przywódców koliszczyzny i rzezi humańskiej z 1768 roku, podczas której wymordowano tysiące Polaków.
Następnego dnia Kozacy ruszyli do walki. 14 listopada uderzyli na polskie pozycje na Zamarstynowie. Dołud prowadził swoich ludzi od strony Podzamcza. Ukraińskie natarcie odniosło sukces. Polskie placówki zostały zepchnięte, walki przesuwały się w kierunku ulicy św. Marcina, Kleparowa i Góry Stracenia. Poszczególne pozycje przechodziły z rąk do rąk.
Wśród Polaków broniących tej części miasta był Ludwik Drozd. Miał 27 lat. Z zawodu był kominiarzem. W listopadzie nie czyścił już jednak lwowskich kominów. Został żołnierzem. Służył w 3. kompanii 2. pułku strzelców i według późniejszego zeznania świadka dowodził jedną z polskich placówek na Zamarstynowie.
I właśnie z nim wiąże się jedna z najbardziej dramatycznych historii tych walk. Stefania Mańczurówna zeznała po wojnie, że zobaczyła oddział zbliżający się do polskich pozycji. Drozd miał być przekonany, że wreszcie nadchodzi długo oczekiwana polska pomoc.
Wyszedł żołnierzom naprzeciw. Pomylił się. To byli Kozacy Dołuda. Rzucili się na niego i ciężko pobili kolbami karabinów. Następnie zawiesili mu na piersi kartkę oznaczając go jako człowieka przeznaczonego do rozstrzelania.
W tym samym czasie Kozacy zatrzymywali innych mężczyzn. Szukali wśród mieszkańców polskich „legionistów”, czyli uczestników obrony Lwowa. Jeńców prowadzono w kierunku Podzamcza. Drozd już stamtąd nie wrócił. Stare polskie zestawienia poległych podają: „Drozd Ludwik, lat 27, sekcyjny 2 p. strzel. 3 komp., rozstrzelany przez Ukraińców na Podzamczu dnia 14 listopada”.
Wiemy coś jeszcze. Kilka dni po przybyciu Kozaków ukraińskie oddziały przeprowadziły na Zamarstynowie akcję określaną nawet w ukraińskich wspomnieniach jako „karna ekspedycja”. Wzięło w niej udział 28 Kozaków Dołuda z karabinem maszynowym oraz dziesięciu dodatkowych żołnierzy, także z karabinem maszynowym. Posuwali się przez Zamarstynów, przeszukiwali domy, odbierali broń i zatrzymywali ludzi uznanych za polskich legionistów. Dotarli aż w okolice ulic Wąskiej i Ogrodnickiej.
Podczas tej akcji sam Dołud został ranny. A kim właściwie był człowiek, który dowodził tym oddziałem? Andrij Dołud miał wtedy zaledwie 25 lat. Urodził się w 1893 roku w Jelizawetgradzie. Ukończył szkołę wojskową, walczył w armii rosyjskiej podczas I wojny światowej, a po rewolucji związał się z ukraińskim ruchem niepodległościowym i został członkiem Ukraińskiej Centralnej Rady.
W listopadzie 1918 roku przyjechał do Lwowa walczyć przeciw Polakom
Później dowodził większymi jednostkami Ukraińskiej Armii Halickiej i nadal walczył w wojnie polsko-ukraińskiej. A potem historia zrobiła niezwykły zwrot. W 1919 roku Dołud przeszedł do armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Został szefem sztabu podczas słynnego Pierwszego Pochodu Zimowego, a w 1920 roku objął dowództwo 5. Chersońskiej Dywizji Strzeleckiej. I wtedy człowiek, którego Kozacy dwa lata wcześniej bili się z Polakami na Zamarstynowie, znalazł się po tej samej stronie frontu co Wojsko Polskie.
Po klęsce URL został wraz ze swoją dywizją internowany w Polsce. Później wyemigrował do Brazylii. Ale jego biografia ma jeszcze jeden, znacznie ciemniejszy rozdział. Bo Dołud wrócił do Galicji i podczas II wojny światowej postawił na Niemców.
W 1942 roku stanął na czele ukraińskiej formacji tworzonej w ramach Wehrmachtu, później kierował oddziałem Ukraińskiego Wolnego Kozactwa, a w 1944 roku znalazł się w kozackich strukturach wojskowych współpracujących z III Rzeszą. Przeżył wojnę. Po jej zakończeniu ponownie znalazł się w Ameryce Południowej. Zmarł w 1976 roku w Kurytybie w Brazylii, mając 82 lata. Ludwik Drozd, lwowski kominiarz nie dostał żadnej szansy, bo nie przeżył spotkania z atamanem Dołudem w listopadzie 1918 roku.
Pamiętajmy o obrońcach polskiego Lwowa.
14 XI 1918

