TO WE LWOWIE NARODZIŁO SIĘ POLSKIE LOTNICTWO WOJSKOWE. STRZELCY SICZOWI UCIEKALI W POPŁOCHU, GDY USŁYSZELI POLSKI SAMOLOT NAD SOBĄ

historia Polski, Lwów, Obrona Lwowa 1918, wojna o granice 1918, Wojna polsko-ukraińska 1918-1919

5 DZIEŃ WOJNY POLSKO-UKRAIŃSKIEJ. Na Persenkówce stały ukraińskie transporty kolejowe. Strzelcy Siczowi byli po kolejnych nieudanych walkach o Dworzec Główny — zmęczeni, rozchwiani, w nieładzie. I wtedy usłyszeli warkot silnika. Spojrzeli w niebo. Nad stacją pojawił się samolot. Ukraińcy popatrzyli po sobie zdezorientowani. Samolot nie miał czarnych austriackich krzyży. Zamalowano je, a pod skrzydłami ręcznie naniesiono biało-czerwone pasy. To była polska maszyna. Za sterami siedział por. pilot Stefan Bastyr. W tylnej kabinie por. obserwator Janusz de Beaurain.

Samolot leciał nisko, na wysokości około 400 metrów. W kabinie miał trzy bomby po 15 kilogramów każda. De Beaurain miał je przy sobie — ciężkie, nieporęczne, załadowane do kadłuba ręcznie tuż przed startem. Wydobył je z zalanego lotniskowego schronu. Trzeba było je unieść, ułożyć, zabezpieczyć, a potem — już nad celem — wyrzucić też ręcznie. Jedna po drugiej poleciały na stację Persenkówka. Dwie spadły między tory. Trzecia uderzyła w stos cegieł przy rampie. Militarnie — nie był to cios rozstrzygający. Nie zniszczono armii. Nie zatrzymano wojny.

Ale psychologicznie wydarzyło się coś niezwykłego i nieoczekiwanego. Wśród Strzelców Siczowych wybuchł popłoch. Ukraińska relacja mówiła o „strasznej panice”, polska — o „nieopisanym popłochu” przy pociągach. Bo ci żołnierze nie zobaczyli tylko zwykłego samolotu, które widzieli już wcześniej.

Zobaczyli, że Lwów, który miał bronić się ulicami, szkołami, dworcami i barykadami, ma już także coś więcej. Ma skrzydła. A przecież jeszcze kilka dni wcześniej tych skrzydeł nie miał.

Nalot na Persenkówkę wstrząsnął Strzelcami Siczowymi tak mocno, że załadowali się do eszelonów i wycofali do Dawidowa, by uporządkować oddział i ochłonąć po przeżytym szoku. Samolot w biało-czerwone pasy nie rozbił ich siły ogniem. Pozbawił ich pewności siebie. Morale armii spadło niemal do zera.

De Beaurain pojawił się we Lwowie już we wrześniu 1918 roku. Był konspiratorem Polskiej Organizacji Wojskowej. Jego zadaniem było zorganizowanie polskich lotników służących dotąd w armii austro-węgierskiej i przygotowanie przejęcia Lewandówki. Wykonał to zadanie. Wokół niego zebrała się grupa ludzi, którzy potrafili latać, obserwować, naprawiać maszyny i rozumieli, czym może stać się lotnisko w chwili rozpadu monarchii. Obok Bastyra byli w tej grupie także: Stefan Stec, Władysław Toruń, Eugeniusz Roland, Adam Tieger, Zygmunt Tebinka, Gustaw Mokrzycki i Stanisław Tomicki.

W nocy z 31 października na 1 listopada Ukraińcy przejęli najważniejsze obiekty w mieście. Ale zlekceważyli Lewandówkę — poaustriackie lotnisko na Błoniach Janowskich, hangary i stojące tam samoloty. Grupa de Beauraina została przecięta linią frontu. Po stronie polskiej zostali właściwie tylko on, Bastyr i Toruń. We trzech poszli na lotnisko i zażądali od austriackiego komendanta przekazania Lewandówki. Komendant ich wyśmiał. Oni przyszli bez broni.

Trzech ludzi przeciwko całemu wojskowemu majątkowi

Austriak wezwał ukraiński patrol. Ten jednak został odparty przez przypadkowy patrol polskiej młodzieży. Ukraińcy uciekli, a austriacki komendant ustąpił. Przekazał lotnisko de Beaurain’owi, żądając tylko protokołu, że zrobił to pod przymusem. I wtedy zaczęła się praca. De Beaurain i Bastyr znali się nie tylko na lataniu, ale także na eksploatacji i naprawie samolotów. Obaj byli absolwentami Wydziału Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej. Wiedzieli, że samolot to nie tylko odwaga pilota, ale także silnik, śmigło, płótno, linki, magne­ta, podwozie, warsztat i ręce mechaników.

Na Lewandówce były uszkodzone maszyny, brakujące części, hangary, warsztaty, magazyn bomb i chaos rozpadającej się monarchii. Trzeba było z tego wszystkiego wydobyć jedną rzecz: samolot zdolny wznieść się nad Lwów. Tym pierwszym, który narobił takiego popłochu w ukraińskich szeregach był najprawdopodobniej Hansa-Brandenburg C.I, choć w części źródeł pojawia się także identyfikacja z maszyną Oeffag C.II.

5 listopada 1918 roku Bastyr poderwał maszynę z lotniska. De Beaurain siedział za nim z bombami. Polecieli nad Persenkówkę. Wyrzucili trzy 15-kilogramowe ładunki. Wrócili na Lewandówkę. Według jednej z relacji samolot miał po powrocie 17 przestrzelin i uszkodzone podwozie. Ale wrócił. I to wystarczyło, by miasto dostało znak, że od tego dnia Lwowa broniło także niebo. Jeden samolot. Dwóch ludzi. Trzy bomby. I popłoch na Persenkówce. I początek legendy o polskich pilotach.

Pamiętajmy o polskim Lwowie i jego obrońcach.

5 XI 1918