3 DZIEŃ WOJNY POLSKO-UKRAIŃSKIEJ. Ludwik Kopeć „Wiktor” dwa razy dostał się do ukraińskiej niewoli. Za pierwszym razem przeżył. Za drugim już nie. W styczniu 1919 roku dostał się w ręce Ukraińców pod Kulparkowem. Przewieziono go do Szczerca. Tam został zamordowany. Miał zaledwie 30 lat.
Ale żeby zrozumieć, dlaczego jego nazwisko znalazło się później wśród bohaterów obrony Lwowa, trzeba cofnąć się o dwa miesiące. Do 3 listopada 1918 roku. Kopeć wraz z grupą ochotników zajął austriacką stację radiotelegraficzną w Kozielnikach, na południowych przedpolach Lwowa. Kilka drewnianych baraków. Maszt radiowy. Ogrodzenie z drutu. I garstka ludzi. W większości bardzo młodych. Polacy uruchomili radiostację i nawiązali łączność z Przemyślem oraz Krakowem. Nadali wiadomość: Lwów został opanowany przez Ukraińców. Garstka Polaków się broni. Potrzebna jest pomoc.
I to była ostatnia wiadomość z radiostacji, bo austriaccy radiotelegrafiści uciekli w nocy, wcześniej uszkadzając aparaturę. Około godziny 13. następnego dnia od strony Sichowa pojawił się pociąg. Z wagonów wysiadali ukraińscy Strzelcy Siczowi zmierzający z Czerniowiec na pomoc walczącym we Lwowie oddziałom. Cześć z nich – ok. 200-300 ruszyło w kierunku Kozielnik. Naprzeciw nich było 21. młodych Polaków. W większości jeszcze dzieci.
Bez karabinu maszynowego. Bez granatów. Z niewielkim zapasem amunicji. I tu zaczyna się historia, którą później nazwano „lwowskimi Termopilami”.
Spośród obrońców tylko czterech miało poważniejsze doświadczenie wojskowe: trzech legionistów i jeden dowborczyk. Dziewięciu potrafiło wcześniej posługiwać się karabinem, a ośmiu właśnie w listopadzie 1918 dostało broń do ręki po raz pierwszy.
Doświadczeni Strzelcy Siczowi ruszyli
Kiedy Ukraińcy znaleźli się kilkaset kroków od radiostacji, padł pierwszy strzał. Rozpoczęła się walka. Pierwszy szturm został zatrzymany. Ukraińcy zaczęli okrążać placówkę. Minęła godzina. Potem druga. Polaków ubywało. Przybywało rannych. A przede wszystkim kończyła się obrońcom amunicja. W końcu nie było już czym strzelać.
Ukraińcy ruszyli do ostatniego szturmu. Kopeć zdążył jeszcze zniszczyć urządzenia radiostacji, żeby nie dostały się w ręce przeciwnika. Potem Kozielniki padły. Większość obrońców była ranna. Doszło do prób bicia jeńców, które powstrzymał ukraiński oficer. To wtedy Kopeć trafił do niewoli po raz pierwszy. Ale wkrótce został zwolniony po tym, jak się zobowiązał, że nie będzie więcej strzelał do Ukraińców.
Miał tego słowa dotrzymać w sposób bardzo dosłowny. Ale nie zrezygnował z walki. Od tej pory walczył przy pomocy szabli i piki. Aż do stycznia 1919 roku. Wtedy niewola dopadła go po raz drugi. I tym razem nie było już powrotu. A gdy zapytacie co się stało z pozostałymi obrońcami radiostacji w Kozielnikach? Podczas walki zginęli Bolesław Mościcki i Zamojski. Trzech młodych sokolniczan — Jan Kuźniar, Antoni Żurowski i Jakub Babiarz–Sokolnicki — widząc beznadziejną sytuację, przedarło się do lasu.
Reszta dostała się do niewoli
I tu zaczyna się druga, bardzo brutalna część tej historii. Według relacji polskich uczestników jeńców przewożono ukraińskim pociągiem. Część była ciężko ranna. Mieczysław Smerek miał przestrzelone udo i roztrzaskane przedramię; w Stanisławowie rozwinęła się gangrena i amputowano mu lewe ramię w stawie barkowym.
Władysław Kachaniak zmarł 18 grudnia 1918 r. w szpitalu w Stanisławowie na zapalenie płuc. Inni trafili dalej — do obozu jenieckiego w Kosaczowie pod Kołomyją. Wśród nich byli Zbigniew Chudecki, Czesław Elektorowicz, Zbigniew Hippman, Kazimierz Moskwa, Andrzej Dziędzioła, Karol Markowski, Jan Reczuch, Jan Woźniakiewicz i 15-letni Andrzej Niczyj.
Powojenna rekonstrukcja wydarzeń mówi o biciu podczas transportu, głodzie, niedostatku i epidemiach w obozie. Większość jeńców przetrwała kilka miesięcy niewoli. Najgorszy los czekał Zbigniewa Hippmana. Był w niewoli ciężko bity, po powrocie długo chorował i zmarł latem 1919 r. we Lwowie wskutek następstw pobicia. Jest też jeszcze mocniejszy epizod. Zbigniew Chudecki twierdził, że po niepowodzeniach ukraińskich ataków jeńcom urządzono coś w rodzaju sądu polowego: wojskowych miano skazać na rozstrzelanie, cywilnych na powieszenie i kazano im kopać własne groby. Egzekucja nie doszła do skutku — w wykopanych dołach pochowano poległych Ukraińców.
Pamiętajmy o polskim Lwowie i jego obrońcach.
3 XI 1918

