W 1972 roku w PRL można było wydać książkę o Wrześniu 1939 roku, która przeszła przez cenzurę. Cenzorzy dokładnie ją przeczytali, wykreślili większość tego, czego Polacy nie powinni byli wiedzieć o sowieckiej agresji 17 września, książkę wydrukowano i wysłano do księgarń. I wtedy przeczytali ją Sowieci. Wybuchł skandal.
Okazało się, że polska cenzura była za mało czujna. W „Wojnie polskiej” Leszka Moczulskiego pozostało wystarczająco dużo, aby ambasada Związku Sowieckiego interweniowała u władz PRL. Książkę zaczęto wycofywać z księgarń i bibliotek, a niesprzedane egzemplarze przeznaczono na przemiał. Tyle że było już za późno. Znaczna część nakładu trafiła do czytelników. I właśnie dlatego historia „Wojny polskiej” jest niemal równie ciekawa jak sama książka.
Moczulski podjął się zadania bardzo trudnego. Chciał przełamać obowiązujący w PRL sposób opowiadania o wojnie 1939 roku. Oficjalna historiografia przez lata przedstawiała przedwojenne państwo i jego armię przede wszystkim przez pryzmat klęski, błędów sanacyjnego kierownictwa i rzekomej nieuchronności wrześniowej katastrofy. Moczulski spojrzał na Wrzesień inaczej. Już sam tytuł był znaczący: nie „kampania wrześniowa”, lecz „Wojna polska”. Autor próbował opisać wydarzenia 1939 roku jako całość – rozgrywkę dyplomatyczną, przygotowania do wojny oraz działania polskich sił zbrojnych.
Największy problem pojawiał się jednak przy dacie 17 września. W PRL Związek Sowiecki nie mógł być przedstawiany jako drugi agresor. Oficjalna wersja mówiła o wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie państwa polskiego i „wzięciu pod ochronę” ludności ukraińskiej i białoruskiej po rzekomym rozpadzie Rzeczypospolitej. Moczulski pisał o tym inaczej. Cenzura usunęła z jego książki znaczną część opisu walk polsko-sowieckich. Nie zdołała jednak usunąć wszystkiego. Pozostały informacje dotyczące polityki ZSRR, paktu Ribbentrop–Mołotow i sowieckiego uderzenia na Polskę. To wystarczyło.
Po interwencji sowieckiej ambasady „Wojnę polską” wycofywano z oficjalnego obiegu. Sam Moczulski poniósł konsekwencje – przerwano jego przewód doktorski, którego podstawą była ta praca, i uniemożliwiono mu publikowanie kolejnych książek w oficjalnych wydawnictwach. Ale książki nie dało się już cofnąć. Egzemplarze krążyły między ludźmi, później „Wojna polska” pojawiła się również w drugim obiegu. W 1987 roku ukazało się wydanie emigracyjne w Londynie. Powstała także jej skrócona wersja. Przygotował ją jezuita ks. Bronisław Sroka. Jak po latach wspominał Moczulski, ksiądz własnym wysiłkiem wydał skrót książki i zorganizował jego szeroki kolportaż.
I tutaj ta historia łączy się z moją własną. Właśnie w opracowaniu ks. Bronisława Sroki po raz pierwszy zetknąłem się z „Wojną polską”. Był maj 1983 roku. Święta Lipka. Uczestniczyłem w spotkaniach grupy młodzieży z ks. Bronisławem. Dostałem wtedy historię Września inną od tej, którą można było przeczytać w oficjalnych podręcznikach. Dzisiaj łatwo zapomnieć, jak długo prawda o 17 września przebijała się do powszechnej świadomości.
W 2020 roku francuski historyk i socjolog Yves Santamaria mówił PAP: „We Francji nie uczymy o 17 września 1939 r. i ataku ZSRS na Polskę”. Przypominał, że mówienie o Katyniu czy pakcie Ribbentrop–Mołotow jeszcze przed 1991 rokiem traktowano we Francji jako temat ideologiczny, a szkolna opowieść o II wojnie światowej koncentruje się przede wszystkim na Holokauście i reżimie Vichy. Jeżeli więc nawet we Francji ta część historii pozostawała na marginesie, tym bardziej warto pamiętać o ludziach, którzy próbowali ją opowiadać wtedy, gdy w Polsce za napisanie jednego niewłaściwego zdania można było stracić możliwość publikowania.
Pierwsza „Wojna polska” była książką okaleczoną przez cenzurę. Ale cenzorzy popełnili błąd. Zostawili w niej wystarczająco dużo prawdy, żeby Sowieci kazali książkę wycofać. I wystarczająco dużo, żeby Polacy chcieli ją czytać.

