TE STRZAŁY ZDECYDOWAŁY O ROZBICIU LWOWSKIEJ SZKOŁY MATEMATYCZNEJ

historia Polski, historia świata, II wojna światowa, Lwów

Jeszcze niedawno spotykali się w lwowskich kawiarniach, dyskutowali o matematyce i tworzyli jeden z najważniejszych ośrodków matematycznych świata. Teraz stali nad wykopanym dołem. Za ich plecami stali Niemcy z karabinami. 4 lipca 1941 roku rozpoczęła się jedna z najgłośniejszych zbrodni dokonanych przez Niemców na polskiej inteligencji – mord profesorów lwowskich. Wśród zabitych byli również matematycy.

Niemcy zajęli Lwów 30 czerwca 1941 roku. Zaledwie kilka dni później rozpoczęli aresztowania profesorów lwowskich uczelni. W nocy z 3 na 4 lipca gestapowcy przychodzili do mieszkań z przygotowanymi nazwiskami. Jednym z zabranych był profesor Antoni Łomnicki, matematyk związany z Politechniką Lwowską i jeden z ludzi tworzących niezwykłe przedwojenne środowisko lwowskich matematyków. Jego żona Maria została sama w mieszkaniu. Nad ranem zobaczyła z okna ruch na pobliskich Wzgórzach Wuleckich. Widziała grupy ludzi sprowadzanych w dół zbocza. Potem słyszała salwy. Nie wiedziała jeszcze, że prawdopodobnie patrzy na egzekucję własnego męża.

Razem z Łomnickim Niemcy zabrali profesora Włodzimierza Stożka, matematyka i dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej. Aresztowali również jego dwóch synów – Eustachego i Emanuela. Eustachy także był matematykiem i pracował jako asystent na Politechnice. Ojca i dwóch synów zamordowano razem. Profesorów i towarzyszące im osoby przewieziono w okolice Bursy Abrahamowiczów. Następnie małymi grupami sprowadzano ich na Wzgórza Wuleckie. Tam czekały już wykopane doły. Świadkowie obserwowali egzekucję z pobliskich domów. Ludzi ustawiano nad mogiłą. Za nimi stawali niemieccy żołnierze. Padała salwa. Ciała wpadały do dołu.

Potem przyprowadzano następną grupę. Tej nocy Niemcy zamordowali około 40 osób – profesorów lwowskich uczelni, członków ich rodzin oraz ludzi, których zastali podczas aresztowań. Wśród ofiar byli nie tylko matematycy. Zginęli lekarze, prawnicy, inżynierowie i uczeni różnych specjalności.

Zamordowany został m.in. Tadeusz Boy-Żeleński – pisarz, tłumacz, lekarz i jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich intelektualistów. Ale dla lwowskiego środowiska matematycznego 4 lipca nie był jeszcze końcem tragedii. 12 lipca Niemcy zamordowali profesora Stanisława Ruziewicza, matematyka i byłego rektora Akademii Handlu Zagranicznego we Lwowie. A 26 lipca zabili Kazimierza Bartla. Bartel był profesorem geometrii wykreślnej Politechniki Lwowskiej, jej byłym rektorem, a jednocześnie jednym z najbardziej znanych polskich polityków okresu międzywojennego. Pięciokrotnie stał na czele polskiego rządu. W ciągu jednego miesiąca zginęli więc ludzie należący do elity intelektualnej miasta, które przed wojną było jednym z najważniejszych ośrodków polskiej nauki.

A był to dopiero początek. W następnych latach niemieckiej okupacji ginęli kolejni przedstawiciele lwowskiego środowiska matematycznego, szczególnie uczeni pochodzenia żydowskiego. Lwowska szkoła matematyczna została rozbita. Jedni zostali zamordowani. Inni ukrywali się. Jeszcze inni przeżyli dzięki pracy w Instytucie Rudolfa Weigla albo znaleźli się daleko od Lwowa. A ci, którzy przeżyli wojnę, w większości nie mieli już do czego wracać.

4 VII 1941