W nocy z 17 na 18 kwietnia 1979 roku Nową Hutą wstrząsnęła potężna eksplozja. Ktoś podłożył ładunek wybuchowy pod największy w Polsce pomnik Włodzimierza Lenina. Plan był ambitny: wysadzić wodza rewolucji. Lenin okazał się jednak twardszy, niż przewidywali zamachowcy. Eksplozja uszkodziła mu piętę i cokół, a fala uderzeniowa powybijała szyby w okolicznych budynkach. Pomnik pozostał na swoim miejscu.
Nowa Huta dostała za to historię, którą opowiadano jeszcze przez wiele lat. Monument autorstwa prof. Mariana Koniecznego był rzeczywiście gigantyczny. Sama wykonana z brązu postać miała 6,5 metra wysokości i ważyła około siedmiu ton. Razem z granitowym postumentem całość ważyła 174 tony. Lenin stanął w Alei Róż w kwietniu 1973 roku. Oficjalnie odsłonięto go 28 kwietnia podczas wielkiej propagandowej uroczystości z udziałem partyjnych dygnitarzy i dziesiątek tysięcy ludzi. Nowa Huta miała być przecież wzorcowym socjalistycznym miastem, a Lenin — jej ideologicznym patronem.
Problem polegał na tym, że mieszkańcy niekoniecznie podzielali zachwyt władz. Budowa monumentu pochłonęła ogromne pieniądze. Według źródeł część kosztów pokryto ze środków przeznaczonych na premie i trzynaste pensje pracowników kombinatu. Robotnicy mieli więc dodatkowy powód, żeby wodza światowego proletariatu nie darzyć szczególną sympatią. Wokół pomnika szybko narodził się cały nowohucki folklor. Któregoś dnia ktoś zostawił pod Leninem stary, zdezelowany rower i dziurawe buty. Do pomnika przyczepiono kartkę: „Masz tu rower, ubierz buty i wyp… z Nowej Huty”.
Sześć lat później ktoś postanowił pomóc Leninowi w wyprowadzce w sposób znacznie bardziej zdecydowany. Około drugiej w nocy 18 kwietnia 1979 roku nastąpił wybuch. Skutek nie odpowiadał sile eksplozji. Pomnik nie runął. Uszkodzona została przede wszystkim pięta kroczącego Lenina. W pobliskich budynkach wyleciały szyby, a kilka osób zostało zranionych odłamkami szkła. Dla władz PRL był to jednak zamach na jeden z najważniejszych symboli komunistycznego państwa. Rozpoczęło się gigantyczne śledztwo.
Służba Bezpieczeństwa przesłuchała ponad 5500 osób. Głównym podejrzanym został Tadeusz Winczewski, używający również nazwiska Bronisław Cybuch. Nie udało się jednak udowodnić mu udziału w wysadzeniu pomnika. Śledztwo w sprawie zamachu ostatecznie umorzono z powodu niewykrycia sprawców. I tu zaczyna się jedna z najciekawszych zagadek tej historii. Po latach do zorganizowania zamachu przyznał się Andrzej Szewczuwianiec, późniejszy przywódca strajku w Hucie im. Lenina w 1988 roku. Opowiadał nawet, jak rozmieścił materiały wybuchowe, licząc na to, że siła eksplozji przewróci monument.
Problem w tym, że jego relacja nie została bezspornie potwierdzona. Historycy zwracają uwagę, że Szewczuwianiec był postacią kontrowersyjną, a jego opowieści nie zawsze uznawano za wiarygodne. Istnieje też druga hipoteza. Według niej zamach mógł być prowokacją Służby Bezpieczeństwa, której zależało na zmianie programu pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski. Papież miał przyjechać do Nowej Huty kilka tygodni później. Eksplozja mogła dostarczyć władzom argumentu, że nie są w stanie zapewnić mu bezpieczeństwa w planowanym miejscu spotkania.
Dowodu rozstrzygającego tę sprawę do dziś nie ma. Jedno jest pewne: po eksplozji władze nie zamierzały już ryzykować. Obok Lenina stanęła specjalna budka, w której przez całą dobę czuwał milicjant. Wódz rewolucji potrzebował więc w robotniczej Nowej Hucie całodobowej ochrony przed robotnikami. Niewiele mu to pomogło. W latach 80. pomnik regularnie stawał się celem antykomunistycznych demonstracji. Próbowano go podpalać, malować i obalać. Jesienią 1989 roku walki demonstrantów z milicją pod Leninem powtarzały się kilkakrotnie. W końcu władze skapitulowały. W nocy 10 grudnia 1989 roku Lenin zniknął z Alei Róż.
Pomnik zdemontowano i wywieziono do fortu we Wróblowicach. Trzy lata później kupił go szwedzki przedsiębiorca Bengt Erlandsson i wywiózł do Szwecji, gdzie trafił do stworzonego przez niego parku osobliwości. Tak zakończyła się szesnastoletnia kariera Lenina w Nowej Hucie. Historia miała przy tym dość przewrotny finał. Pomnik człowieka, który chciał obalić kapitalizm na całym świecie, został ostatecznie sprzedany kapitaliście. Sam Włodzimierz Lenin nie był oczywiście tylko postacią z komunistycznego pomnika. W 1917 roku przebywał na emigracji w Szwajcarii. Niemcy, walczące wówczas z Rosją, umożliwiły mu przejazd przez swoje terytorium do Rosji. Berlin liczył, że działalność rewolucjonistów pogłębi rosyjski chaos i doprowadzi do wycofania Rosji z wojny.
Kalkulacja okazała się trafna. Po przejęciu władzy przez bolszewików Rosja zawarła w marcu 1918 roku z państwami centralnymi pokój brzeski i wyszła z wojny. Lenin nie był jednak po prostu „niemieckim agentem wykonującym zadanie”. Niemcy i bolszewicy mieli w 1917 roku zbieżny interes: Berlin chciał wyeliminować Rosję z wojny, Lenin chciał obalić istniejący w Rosji porządek i przeprowadzić rewolucję. Skutki okazały się znacznie trwalsze, niż niemieccy stratedzy mogli przypuszczać. Bolszewicy zwyciężyli w wojnie domowej i stworzyli państwo oparte na terrorze politycznym, likwidacji przeciwników i masowych represjach. Lenin stworzył fundament systemu, który pod rządami jego następców pochłonął miliony ofiar. Sześćdziesiąt lat później w Nowej Hucie ktoś próbował wysadzić jego pomnik. Nie udało się. Ale piętę mu urwał.
18 IV 1979

