25 stycznia 1869 roku urodził się Max Hoffmann, jeden z najzdolniejszych niemieckich sztabowców I wojny światowej. W sierpniu 1914 roku odegrał ważną rolę w przygotowaniu jednego z najbardziej spektakularnych zwycięstw armii niemieckiej w całej wojnie. Rosyjska 2. Armia została otoczona i niemal unicestwiona w bitwie, którą Niemcy nazwali bitwą pod Tannenbergiem. Nazwa była nieprzypadkowa. Walki toczyły się w rzeczywistości przede wszystkim w rejonie Olsztyna, Nidzicy i Olsztynka, ale Niemcy chcieli, by zwycięstwo stało się symbolicznym odwetem za klęskę Krzyżaków pod Grunwaldem w 1410 roku.
Na początku wojny sytuacja Niemiec wyglądała groźnie. Niemiecki plan wojenny zakładał szybkie rozstrzygnięcie na Zachodzie, zanim Rosja zdąży w pełni zmobilizować swoje ogromne siły. Rosjanie ruszyli jednak wcześniej, niż spodziewali się Niemcy. Do Prus Wschodnich wkroczyły dwie rosyjskie armie. 1. Armią dowodził gen. Paul von Rennenkampf, 2. Armią – gen. Aleksandr Samsonow. Po niemieckiej porażce pod Gąbinem sytuacja wyglądała tak źle, że dowódca niemieckiej 8. Armii gen. Maximilian von Prittwitz rozważał odwrót za Wisłę.
Wtedy na scenę wkroczyli Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff. Ale w sztabie czekał już człowiek, który znał armię rosyjską wyjątkowo dobrze. Max Hoffmann. Przed wojną przebywał w Rosji, uczył się rosyjskiego, a podczas wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 był niemieckim obserwatorem wojskowym po stronie japońskiej. Znał rosyjskich dowódców, sposób działania ich armii i jej słabości. Niemcy postanowili podjąć ogromne ryzyko: pozostawić przeciw Rennenkampfowi tylko część sił, a większość 8. Armii przerzucić koleją na południe i uderzyć na Samsonowa. Hoffmann twierdził później, że wiedział również o osobistej niechęci między obydwoma rosyjskimi generałami. Według opowieści sięgającej wojny rosyjsko-japońskiej Samsonow i Rennenkampf mieli się nawet pokłócić po bitwie pod Liaoyang.
Czy rzeczywiście dlatego Rennenkampf nie pospieszył Samsonowowi z pomocą? To już znacznie bardziej wątpliwe. Legenda o osobistej zemście obu generałów świetnie pasowała do opowieści o Tannenbergu, ale klęska Rosjan miała znacznie więcej przyczyn. Ich armie były od siebie oddalone, dowództwo działało fatalnie, łączność zawodziła, a Rosjanie nadawali przez radio ważne rozkazy bez odpowiedniego szyfrowania. Niemcy wiedzieli więc bardzo dużo o ruchach przeciwnika. I wykorzystali to bezlitośnie. Między 26 a 30 sierpnia 1914 roku niemiecka 8. Armia uderzyła na skrzydła armii Samsonowa i zamknęła znaczną część jego wojsk w kotle. Rosjanie ponieśli katastrofalne straty. Około 90 tysięcy żołnierzy dostało się do niewoli.
Samsonow nie przeżył klęski. W nocy z 29 na 30 sierpnia odszedł od swoich oficerów w lesie i popełnił samobójstwo. Kilka dni później Niemcy zwrócili się przeciw armii Rennenkampfa. W pierwszej bitwie nad jeziorami mazurskimi zmusili ją do wycofania się z Prus Wschodnich. Niemcy mieli swoich bohaterów. Największym został Paul von Hindenburg. Zwycięstwo pod Tannenbergiem uczyniło z niego narodową legendę, a później pomogło mu dojść na sam szczyt niemieckiej polityki. Hoffmann patrzył na kult Hindenburga z dużą ironią. Po wojnie, oprowadzając oficerów po polu bitwy, miał pokazywać kolejne miejsca i mówić: „Tutaj Hindenburg spał przed bitwą. Tutaj spał po bitwie. A tutaj spał podczas bitwy”. Była to oczywiście złośliwość człowieka przekonanego, że historia niesprawiedliwie rozdzieliła laury zwycięstwa.
Ale Hoffmann odegrał jeszcze jedną ważną rolę – tym razem również w historii Polski. Pod koniec 1917 roku znalazł się w Brześciu Litewskim, gdzie państwa centralne rozpoczęły rokowania pokojowe najpierw z bolszewicką Rosją, a następnie także z Ukraińską Republiką Ludową. Jako szef sztabu niemieckiego frontu wschodniego reprezentował interesy wojskowe i miał ogromny wpływ na przebieg rozmów. 9 lutego 1918 roku państwa centralne podpisały traktat z Ukrainą. Bez udziału przedstawicieli Polski przyznano Ukraińskiej Republice Ludowej Chełmszczyznę i część Podlasia.
W Polsce wybuchło oburzenie. Traktat nazwano „IV rozbiorem Polski”. Sam Hoffmann nie ukrywał później, że popierał oddanie Ukraińcom Chełmszczyzny. Nie wierzył w trwałość niepodległego państwa polskiego i uważał polskie aspiracje za przeszkodę w budowie niemieckiego porządku w Europie Wschodniej. Niespełna miesiąc później, 3 marca 1918 roku, w Brześciu podpisano drugi traktat – tym razem z bolszewicką Rosją. Rosja wychodziła z wojny i traciła kontrolę nad ogromnymi obszarami dawnego imperium.
Max Hoffmann był więc jednym z tych niemieckich oficerów, którzy nie zostali wielkimi bohaterami propagandowych plakatów, ale zza sztabowego biurka potrafili wpływać na losy całej Europy Wschodniej. Hindenburg dostał legendę Tannenbergu. Hoffmann pozostał człowiekiem, który przez resztę życia przypominał, że legenda niekoniecznie mówi całą prawdę.
25 I 1869

