KORNEL MAKUSZYŃSKI. PISARZ, KTÓREGO KOMUNIŚCI SKAZALI NA MILCZENIE

historia Polski, II Rzeczpospolita, Literatura, Lwów, PRL

8 stycznia 1884 roku w Stryju urodził się Kornel Makuszyński. Autor „Koziołka Matołka”, „Szatana z siódmej klasy”, „Awantury o Basię” i „Panny z mokrą głową” był jednym z najpopularniejszych polskich pisarzy przedwojennych. Pisał o świecie, w którym dobro ostatecznie zwycięża, ludzie okazują się lepsi, niż się początkowo wydają, a nawet największe nieszczęście można czasem oswoić uśmiechem. I właśnie ten pisarz okazał się po wojnie niewygodny.

W okresie stalinizmu Makuszyńskiego odsuwano od oficjalnego życia literackiego. Jego książki przestano wznawiać, a twórczość uznawano za nieodpowiadającą nowemu modelowi wychowania młodzieży. Jeszcze w 1946 roku udało mu się wydać „List z tamtego świata”, później jednak jeden z najpopularniejszych autorów II Rzeczypospolitej właściwie zniknął z rynku wydawniczego. Ostatnie lata spędził w Zakopanem, żyjąc bardzo skromnie.

Czytelnicy, którzy o nim nie zapomnieli, przynosili Makuszyńskim żywność. Pisarz zmarł 31 lipca 1953 roku – kilka miesięcy po Stalinie, ale za wcześnie, żeby doczekać odwilży i wielkiego powrotu swoich książek do czytelników. A przecież wcześniej czytała go cała Polska. Antoni Słonimski, który nieraz z Makuszyńskiego żartował, wspominał człowieka niezwykle towarzyskiego, serdecznego i wręcz potrzebującego przyjaźni. Makuszyński potrafił przekraczać polityczne podziały środowiska literackiego.

Był jednym z tych ludzi, z którymi trudno było długo się gniewać. Szczególne miejsce w jego życiu zajmował Lwów. Tam dorastał, chodził do gimnazjum, studiował i zaczynał karierę literacką. Tam jako młody człowiek pisał dla „Słowa Polskiego” recenzje teatralne. I do Lwowa wracał później w swojej twórczości. Jednym z najbardziej przejmujących świadectw tej miłości jest „Uśmiech Lwowa”. Makuszyński pisał w nim o Cmentarzu Obrońców Lwowa:

„Na te groby powinni z daleka przychodzić pielgrzymi, by się uczyć miłości do Ojczyzny”.

I dalej nazywał cmentarz niezwykłą szkołą, w której polegli młodzi obrońcy miasta uczą starszych, czym jest ofiara.

Jeszcze mocniej pisał o samych Orlętach:

„Tutaj leżą dzieci bohaterskie, najdumniejsze dzieci świata, śmiercią pobite w obronie najdroższego swojego miasta”.

To niezwykły fragment u autora, którego zapamiętaliśmy przede wszystkim z Koziołka Matołka. Pod warstwą humoru i pogody ducha krył się bowiem pisarz bardzo mocno związany ze światem, z którego wyrósł – ze Lwowem i z II Rzecząpospolitą. Być może właśnie dlatego tak trudno było znaleźć dla niego miejsce w literaturze, którą po 1949 roku chcieli urządzać komuniści. Makuszyński zmarł w 1953 roku. Koziołek Matołek przeżył stalinizm. I swojego autora.

8 I 1884