NIEMCY CHCIELI POLSKICH REKRUTÓW. POLACY NIE CHCIELI WALCZYĆ W POLNISCHE WEHRMACHT

historia Polski, I wojna światowa, Józef Piłsudski, Legiony Polskie, Niemcy, Polska kontra Niemcy

1 grudnia 1916 roku ulicami Warszawy przedefilowali żołnierze Legionów Polskich. Po raz pierwszy od upadku powstania listopadowego stolica zobaczyła uzbrojonych polskich żołnierzy w mundurach i z orłami na czapkach. Niemcy urządzili im uroczyste powitanie, ale za biało-czerwonymi flagami krył się bardzo konkretny plan: zdobyć polskich rekrutów do walki u boku kajzerowskich wojsk.

W 1916 roku Warszawa znajdowała się już pod niemiecką okupacją. Rosjanie opuścili miasto w sierpniu 1915 roku, a 5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austro-Węgier zapowiedzieli utworzenie Królestwa Polskiego z własną armią. Dla Polaków była to zapowiedź odrodzenia państwa. Dla Niemców przede wszystkim szansa na zdobycie tysięcy nowych żołnierzy do tworzonych oddziałów Polnische Wehrmacht. I właśnie temu miała służyć grudniowa defilada.

Było wszystko, czego wymagała podniosła uroczystość: biało-czerwone flagi, brama triumfalna, orkiestry wojskowe, polskie mundury i ułani na koniach. Nie zgadzał się tylko jeden szczegół. Uroczystość organizowali niemieccy okupanci, a defiladę przyjmował generał-gubernator Hans Hartwig von Beseler. Nie było Józefa Piłsudskiego. Nie było jego Pierwszej Kadrowej. Niemcy nie chcieli oglądać w Warszawie legionistów, których politycznej lojalności nie mogli być pewni. Trzon defilady stanowiła II Brygada, z którą związany był Józef Haller. Na czele Legionów stał wówczas płk Stanisław Szeptycki.

Dlaczego właśnie II Brygada?

W Legionach narastał spór o przyszłość polskiego wojska. Władysław Sikorski uważał, że należy wykorzystać zgodę państw centralnych do stworzenia możliwie silnej armii polskiej. Nawet jeśli początkowo miałaby pozostawać pod obcą kontrolą, mogła stać się fundamentem przyszłych sił zbrojnych niepodległego państwa.

Piłsudski patrzył na to inaczej. Nie zamierzał dostarczać Niemcom rekrutów bez rzeczywistych gwarancji politycznych. Zamiast wspierać niemiecki werbunek, wzywał do wstępowania do konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej.

A niemieckim władzom zależało na czasie. Rozpoczęty w listopadzie 1916 roku werbunek do tworzonego pod niemieckim dowództwem wojska polskiego przynosił bardzo skromne rezultaty. Defilada miała to zmienić. Tysiące warszawiaków miały zobaczyć polskich żołnierzy, zachwycić się ich widokiem i uwierzyć, że oto rodzi się własna armia.

A potem młodzi Polacy mieli zgłaszać się do jej szeregów. Problem polegał na tym, że warszawiacy nie zamierzali odgrywać roli wyznaczonej im przez niemieckich okupantów. Okrzyki na cześć cesarzy nie znajdowały większego odzewu. Słychać było natomiast wiwaty na cześć polskiego wojska i nieobecnego Piłsudskiego.

Maria z Łubieńskich Górska zapisała: „Ludzi na ulicach było pełno, ale entuzjazmu mało. Krzyczeli wprawdzie: «Niech żyje polskie wojsko!», «Legiony», ale głównie «Piłsudski», jak gdyby on tylko pojęcie ojczyzny w siebie wcielił”. Górska nie ukrywała rozczarowania chłodnym przyjęciem legionistów. Uważała, że zasługiwali na znacznie więcej wdzięczności. Zwracała jednak uwagę również na głosy dochodzące z tłumu:

„To nie wojsko, to partyzantka”, „Na pruskim żołdzie”, „Za sprawę niemiecką się biją”.

Trudno o lepszy obraz ówczesnych polskich podziałów. Kilka miesięcy później, w lipcu 1917 roku, spór o przyszłość polskiego wojska doprowadził do kryzysu przysięgowego. Większość legionistów I i III Brygady odmówiła złożenia przysięgi zobowiązującej do braterstwa broni z Niemcami i Austro-Węgrami. Żołnierze II Brygady, których objął obowiązek przysięgi, w większości ją złożyli.

Piłsudski trafił do niemieckiego więzienia w Magdeburgu. A Polska Organizacja Wojskowa, którą rozbudowywał, odegrała ważną rolę w wydarzeniach prowadzących do odzyskania niepodległości. 1 grudnia 1916 roku Niemcy chcieli urządzić w Warszawie pokaz siły i lojalności wobec cesarzy. Tymczasem nad głowami polskich żołnierzy rozlegało się nazwisko człowieka, którego na tej defiladzie zabrakło.

1 XII 1916