22 listopada 1918 roku Lwów był już w polskich rękach. Ale wojna o Lwów wcale się wtedy nie zakończyła. To jedna z tych historii, które znamy wszyscy, a jednocześnie znamy je zaskakująco słabo. Pamiętamy o Orlętach Lwowskich. O młodych chłopcach, którzy chwycili za broń, aby bronić swojego miasta. Pamiętamy o Cmentarzu Obrońców Lwowa. O listopadzie 1918 roku, kiedy na ulicach miasta rozgorzały walki polsko-ukraińskie.
Ale czy pamiętamy, co wydarzyło się następnego dnia? I tydzień później? Dlaczego walki trwały jeszcze przez wiele miesięcy? Kto organizował obronę, kto zdobywał broń, kto ratował rannych, a kto podejmował decyzje, od których zależały losy całej Galicji Wschodniej? Chcę opowiedzieć tę historię inaczej. Dzień po dniu. Człowiek po człowieku. Wydarzenie po wydarzeniu. Nie tylko przez pryzmat wielkich dowódców i bitew, ale również przez losy ludzi, których nazwiska dzisiaj niewiele nam mówią.
Będą wśród nich uczniowie, studenci, kolejarze, lotnicy, lekarze, sanitariuszki, ochotnicy i zawodowi żołnierze. Będą bohaterowie, którzy przeżyli wojnę i zapisali kolejne niezwykłe rozdziały swoich życiorysów. Będą też ci, którzy nie doczekali końca listopada 1918 roku. Nie zabraknie postaci kontrowersyjnych, błędnych decyzji, sporów politycznych, dramatów ludności cywilnej i wydarzeń, które przez lata przedstawiano w sposób uproszczony.
Bo historia obrony Lwowa to nie tylko opowieść o bohaterstwie. To również historia rozpadu monarchii austro-węgierskiej, narodzin dwóch państw, sprzecznych aspiracji Polaków i Ukraińców oraz wojny, w której obie strony uważały, że walczą o swoje. Nie zamierzam kończyć tej opowieści 22 listopada. Odsiecz Lwowa nie zakończyła wojny polsko-ukraińskiej. Miasto pozostawało zagrożone, trwały walki o linie kolejowe, okoliczne miejscowości i kontrolę nad Galicją Wschodnią. Przed nami jeszcze Chyrów, Przemyśl, Rawa Ruska, kolejne ofensywy, dramatyczne miesiące oblężenia i wydarzenia, które przesądziły o losach regionu.
Nie wyznaczam więc dzisiaj daty zakończenia cyklu. Będziemy podążać za wydarzeniami tak długo, jak długo będzie warto o nich opowiadać. Chciałbym również oddzielać legendę od udokumentowanych faktów. Sięgać do wspomnień uczestników, dawnej prasy, fotografii, dokumentów i opracowań historycznych. Pokazywać nie tylko to, co wiemy, ale również to, czego nadal nie udało się jednoznacznie ustalić. Bohaterem tego cyklu będzie Lwów. Ale przede wszystkim ludzie, którzy tworzyli jego historię.
Na naszej grafice widzicie młodego obrońcę, którego wizerunek nawiązuje do zachowanej fotografii jednego z lwowskich Orląt. To symbol pokolenia, które dorastało w świecie wielkiej wojny, rewolucji i rozpadających się imperiów, a potem samo musiało odpowiedzieć na pytanie, o jaką przyszłość chce walczyć. Zapraszam do wspólnej podróży w przeszłość. Obrona Lwowa 1918–1919. Dzień po dniu.
Bo za każdą datą kryje się człowiek. A za każdym nazwiskiem historia, którą warto ocalić od zapomnienia.
Listopad 1918 – lipiec 1919

